در این روزهای بهاری ، بوی گل های اقاقیا در همه ی کوچه ها پیچیده است . به همین بهانه نگاره ای را درباره ی این گیاه دوست داشتنی به شما پیشکش می کنم .

نام این درخت در پارسی اقاقیا است که از واژه ی یونانی اکیاکیا گرفته شده است . در انگلیسی آن را Robinia sp می نامند و در عربی به آن شجرة الجراد می گویند .

اقاقیا درخت یا درختچه ای زینتی و گلدار است و بومی آمریکای شمالی است . با این که زادگاه نخستین این گیاه آمریکای شمالی است ، امروزه در بیش تر نقاط کره ی زمین از جمله ایران ، این گیاه یافت می شود و آن را به عنوان یک درخت زینتی و نیز صنعتی به کار می گیرند . همان گونه که گفته شد این گیاه به صورت درخت و درختچه است و ارتفاع این گیاه ، گاهی به 25 تا 30 متر هم می رسد ! البته آن درختانی که در کوچه ها و خیابان های ما دیده می شوند ، بیش تر بلندایی بین 4 تا 7 متر دارند .

گیاه اصلی و وحشی اقاقیا ، خاردار است ولی در گونه های پرورش یافته ی آن خار از بین رفته است و امروزه اقاقیای خاردار کم تر دیده می شود و بیش تر گونه های آن بدون خار است . بر پایه ی همین ، این گیاه در خانواده ی پروانه واران ( Fabaceae ) جای می گیرد که گیاه ادبی و معروف " خار مغیلان " هم عضوی از آن است !

برگ های اقاقیای معمولی به رنگ سبز نزدیک به آبی است و هر برگ مرکب از 6 تا 20 برگچه ی گرد و کوچک دارد . گل های سپید و درشت و خوشبوی آن به شکل خوشه ای از ساقه ها آویزانند و جلوه ی زیبایی به درخت می دهند . در گونه های پرورش یافته ی این گیاه رنگ های دیگر هم دیده می شود .

تا کنون 20 گونه اقاقیا شناخته شده است که بنام ترین آن ها ، اقاقیای معمولی است . گونه ی معروف دیگر ، اقاقیای سرخ است که اقاقیای گل یا گلی نیز نامیده می شود و دارای گل های سرخ رنگ و درشت است . اقاقیای بنفش ، زرد و اقاقیای چتری گونه های دیگر اقاقیای معمولی هستند . اقاقیای معمولی را با کاشتن دانه ی آن در فصل بهار و در هوای آزاد يا جدا كردن و كاشتن پاجوش های ريشه دار در پاییز زیاد می کنند و برای زیاد کردن گونه های دیگر اقاقیا ، آن ها را روی اقاقیای معمولی پیوند می زنند .

گل های اقاقیا دارای شهد فراوان است و زنبور عسل علاقه ی زیادی به آن دارد . گل اقاقیا کمی آرام بخش است ، توان زا ، ملین و صفرا بر می باشد . با این گل ، نان شیرینی ، نوشابه های معطر و فرآورده های زیبایی به دست می آورند و گاهی با استفاده از گل های رنگی آن ، ابریشم ، پنبه و کاغذ را رنگ می کنند .

با الیاف درخت اقاقیا طناب درست می کنند و از پوست آن هم استفاده می کنند . پوست درخت اقاقیا ، به ویژه پوست ریشه ی آن به مقدار کم مخلوط با قند ، کمی ملین است ولی اگر به اندازه ی زیاد خورده شود ، قی آور و مسهل قوی است و مقدار زیادی آن سمی می باشد . برگ اقاقیا نیز صفرا بر و ملین است . دم کرده ی برگ و گل اقاقیا سردرد های مزمن را بهبود می بخشد به ویژه اگر سردرد ناشی از بد هضمی غذا باشد . دم کرده ی 12 گرم برگ آن در یک فنجان آب جوش را به عنوان صفرا بر ، ناشتا می خورند و دم کرده ی 12 گرم گل آن به عنوان « آرام بخش » ، پیش از ناهار و شام مناسب است .

میوه ی اقاقیا به شكل نیام لوبیا و داری پوستی صاف و قهوه ی رنگ است كه چندین دانه در آن قرار دارد . اقاقیا در هوی خشك و آفتابی به خوبی رشد می كند و در روزهای نخستین خرداد ماه گل می دهد . این گیاه در خاك های آهكی و شیرین و حاصلخیز ، كه آب فراوان در خود نگاه نمی دارد ، خوب رشد می كند .

چوب اقاقیا سخت و بادوام است و دیر می پوست . به همین دلیل هم اهمیت صنعتی و بازرگانی دارد و از آن برای ساختن ستون ها و داربست های معدن ها و هم چنین ساختن مبل و صندلی استفاده می کنند .

شاید مبل یا صندلی ای که روی آن نشسته اید هم روزی بخشی از یک اقاقیا بوده است !

بن نوشت ها :

| کتاب زبان خوراکی ها | لغت نامه ی دهخدا | فرهنگ معین | سازمان پارک های مشهد | نفت پارس | گیاهان زینتی | دانشگاه همدان | علف های کوه های آبی | جستجوگاه های گوگل و ریسمون |